TUMOR MARKERI

Tumor markere stvaraju tumorske ćelije ili druge ćelije u organizmu kao odgovor na prisustvo karcinoma ili na izvesna benigna (nekancerozna) stanja. Njihovo određivanje je značajno kako za rano otkrivanje bolesti, tako i za procenjivanje delotvornosti lečenja. Za postavljanje dijagnoze samo analize tumor markera nisu dovoljne! Rast tumora je popraćen povećanjem tumorskih markera. To su najčešće molekuli belančevina ili šećera, koji se pojavljuju ili imaju povišene vrednosti ukoliko je poremećena ravnoteža organizma, a povezano sa određenim vrstama karcinoma.

 

Čemu služe tumor markeri:

U kombinaciji sa drugim testovima, merenje tumorskih markera služi za:

  • Prevenciju (proveru zdravih ljudi ili ljudi s većim rizikom da obole od karcinoma)

  • dijagnozu karcinoma ili tipa karcinoma

  • planiranje terapije

  • prognozu bolesti (shodno tome da je koncentracija tumorskog markera srazmerna veličini samog tumora)

  • praćenje uspeha terapije.

Samo kombinacijom merenja koncentracije tumor markera i drugih dijagnostičkih metoda se može dijagnostikovati karcinom jer tumor markeri mogu biti povišeni i kod osoba sa nekim benignim stanjima. Tumor markeri nisu povišeni ni kod

svake osobe koja boluje od karcinoma, naročito u ranim stadijumima bolesti. Mnogi tumor markeri nisu specifični za jedan oblik karcinoma već mogu biti povišeni za više vrsta malignih bolesti. S obzirom na to tumorske markere treba razmatrati zajedno sa drugim kliničkim i laboratorijskim dijagnostičkim metodama.

Tumor Marker

Zašto se radi analiza?

Kako se uzima uzorak?

Priprema.

Roma Index

Za peroperativnu procenu verovatnoće da li je u pitanju maligni tumor jajnika.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci

Nije potrebna posebna priprema.

UBC

Korisiti se kao pomoć pri postavljanju dijagnoze i praćenje efekata terapije karcinoma mokraćne bešike.

Analiza se radi iz prvog jutarnjeg urina.

Nije potrebna posebna priprema.

PSA

Koristi se kao skrining na karcinom prostate, kao pomoć za procenu da li je potrebna biopsija prostate, za praćenje efikasnosti terapije karcinoma prostate, i/ili za detekciju rekurentnih karcinoma. Nivo je povišen i kod benignog uvećanja prostate i prostatitisa. Radi se kod simptoma kao što su teško, bolno i/ili učestalo mokrenje, tokom i posle terapije karcinoma prostate, kod asimptomatskih muškaraca kao skrining koji predlaže lekar.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije dozvoljena ejakulacija 24 h pre uzorkovanja,jer može da dovede do povišenih nivoa PSA. Takođe,uzorak se uzima pre biopsije ili rektalnog pregleda,ili tek nekoliko nedelja posle.

fPSA

fPSA treba raditi kao pomoćni marker kada je ukupan PSA u opsegu od 4 -10 ng/ml radi razlikovanja karcinoma prostate od benigne hiperplazije prostate.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije dozvoljena ejakulacija 24 h pre uzorkovanja, jer može da dovede do povišenih nivoa PSA. Takođe, uzorak se uzima pre biopsije ili rektalnog pregleda, ili tek nekoliko nedelja posle.

CEA

Opšti tumor marker. Radi se kod pacijenata kod kojih je dijagnostifikovan tumor kolona, pankreasa, dojke, pluća, jajnika, štitne žlezde (medularni) pre početka terapije, i periodično posle terapije da bi se procenio odgovor na terapiju, kao i ponekad kao pomoć u dijagnostici kada se sumnja na tumor.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci, ponekad se kao uzorak koristi peritonealna, pleuralna ili cerebrospinalna tečnost.

Nije potrebna posebna priprema.

CA 125

CA 125 je test kojim se meri nivo proteina CA 125 u krvi. CA 125 nije specifičan marker za karcinom jajnika, zato što i druga benigna stanja mogu dovesti do porasta koncentracije ovog proteina u krvi, kao što su menstrualno krvarenje, prisustvo benignih tumora materice itd. Nivo CA 125 može biti povišen i kod karcinoma jajnika, karcinoma sluznice materice, karcinoma jajovoda i malignih promena na trbušnoj maramici. Laboratorisjko određivanje CA 125 u krvi se izvodi u cilju praćenja efikasnosti terapije kod karcinoma jajnika; u cilju ranog otkrivanja (skrininga) karcinoma jajnika kod žena sa povišenim rizikom; u cilju praćenja bolesti i utvrđivanja ponovne pojave karcinoma jajnika.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

CA 19-9

Kao pomoć u diferenciranju tumora pankreasa i drugih stanja, da bi se pratio odgovor na terapiju tumora i da bi se pratio povratak bolesti, kao i kada lekar sumnja na tumor pankreasa.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

CA 50

Korisiti se da bi se pratio tok bolesti kod maligniteta gastrointestinalnog trakta, pošto nije tkivno specifična. Koristi se kod pacijenata kod kojih su dijagnostikovani maligniteti gastorintestinalnog trakta (pankreasa, ezofagusa, jetre, želuca ) da bi se pratio tok bolesti, ali se radi i kod nekih benignih stanja (ekstrahepatična holestaza, hepatocelularna žutica).

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

CA 72-4

Primarno se koristi kao pomoć u dijagnostici tumora želuca, kao i da bi se pratio odgovor na terapiju tumora i da bi se pratio povratak bolesti. Radi se kod pacijenata kod kojih je dijagnostikovan tumor želuca, ali i kod nekih oblika tumora jajnika i kolona.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

AFP

Kada lekar sumnja da pacijent ima tumor jetre, testisa ili jajnika, periodično za praćenje terapije ovih tumora, kod stanja koja mogu da prouzrokuju tumore jetre kao što su hronični hepatitis ili ciroza jetre.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

HE4

Za preoperativnu procenu verovatnoće da li je tumor jajnika maligan, kod praćenja terapije epitelnih tumora jajnika i kod otkrivanja povratka bolesti. Nije preporučeno da se radi kao skrining žena koje nemaju simptome.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

CYFRA 21-1

Primarno se koristi kao pomoć u dijagnostici nemikrocelularnog karcinoma pluća, kao i da bi se pratio odgovor na terapiju tumora i da bi se pratio povratak bolesti. Radi se kod pacijenata kod kojih je dijagnostikovan nemikrocelularni karcinom pluća, ali i kod nekih oblika uroloških, ginekoloških i gastrointestinalnih tumora, pre početka terapije, i periodično posle terapije da bi se procenio odgovor na terapiju.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

Hromogranin A

Primarno se koristi kao pomoć u dijagnostici karcinoidnih tumora i neuroendokrinih tumora. Radi se kod pacijenata koji imaju simptome koji ukazuju na karcinoidne tumore, kao što su crvenilo, proliv, teško disanje ili ako lekar sumnja da pacijent ima karcinoid ili neki od neuroendokrinih tumora.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

Beta HCG

Koristi se kao pomoć u dijanostici i praćenju gestacijske trofoblastne bolesti i tumor germ ćelija. Koristi se kod pacijenata koji imaju simptome gestacijske trofoblastne bolesti ili tumora germ ćelija, a kod osoba koje imaju ove bolesti da bi se pratio odgovor na terapiju, kao i da bi se pratio povratak bolesti.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

Beta 2-mikroglobulin

Primarno se koristi kao pomoć u dijagnostici i kod davanja prognoze nekih oblika tumora, uključujući multipli mijelom i limfom. Radi se kod osoba kod kojih su dijagnostikovani multipli mijelom ili limfom, za praćenje toka bolesti i da bi se procenio odgovor na terapiju.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci, ponekad se prikuplja 24-časovni urin, retko se uzima uzorak cerebrospinalne tečnosti.

Nije potrebna posebna priprema.

NSE

Primarno se koristi kao pomoć u dijagnostici mikrocelularnog karcinoma pluća, kao i da bi se pratio odgovor na terapiju tumora i da bi se pratio povratak bolesti. Pošto nije specifičan radi se kod pacijenata kod kojih je dijagnostikovan mikrocelularni karcinom pluća, ali i kod neuroblastoma , karcinoida, medularnih tumora štitne žlezde i endokrinih tumora pankreasa, pre početka terapije i periodično posle terapije da bi se procenio odgovor na terapiju.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

TATI

Korisiti se da bi se pratio tok bolesti kod niza maligniteta gastrointestinalnog i urogenitalnog trakta. Koristi se kod pacijenata kod kojih su dijagnostikovani maligniteti gastrointestinalnog i urogenitalnog (karcinom grlića materice, jajnika, pankreasa, jetre, bubrega) da bi se pratio tok bolesti, ali se radi i kod nekih benignih stanja gastrointestinalnog trakta.

Uzorak krvi se uzima iz vene na ruci.

Nije potrebna posebna priprema.

Facebook
Twitter
LinkedIn